Ders Notları

Gemi Mühendisinin Bilmesi Gereken Yakıt Hesapları

Gemi Yakıt Hesaplamanması

Gemi Yakıt Hesaplamanması

İnternette gemi yakıtının hesaplanması konusunda bazı yazılar görerek, ben de bir derleme yapmak istedim. Bir gemi makineleri işletme mühendisinin en standart görevlerinden birisi de düzenli olarak gemi yakıt hesaplarını yaparak baş mühendise rapor etmektir. Gemilerde yakıt hesabı yapmak için de belli başlı bilinmesi gereken formüller bulunmaktadır. Yakıt hesabı için gerekli olan formülleri ve gemi yakıt hesabının nasıl yapıldığını bu yazımızda bulabilirsiniz.

Gemilerimizin birçok yerinde basınç geyçleri, termometreler gibi ölçü aletleri olmasına rağmen yine de gemide yakıt hesabı yapabilmek için bazı hesaplamaları yapmamız gerekmektedir. Çünkü yakıt hesaplamasında gerçek yakıt miktarının değişmesine sebep olan bazı etkenler vardır ve bu etkenler ancak yakıt hesabı esnasında düzeltilebilir. Bu ayrıntılı hesap 3 ana başlıkta incelenecek olursa;

1-Bunker ( Yakıt ) Miktarı Hesaplaması

Bunker veya yakıt, denizcilik terminolojisinde fuel oil veya heavy fuel oil anlamlarına gelmektedir. Geminin makinelerinin kullanacağı bu yakıtın hesaplanması, her gemi makineleri mühendisi için kolaylıkla yapılabiliyor olması gerekmektedir. Bu gemi yakıtı çok değerli olduğundan dolayı yapılan ana yakıt hesaplamaları da o ölçüde hassasiyetle yapılmalıdır.

Gemi Yakıt Alımı

Gemi Yakıt Alımı

Gemi yakıtlarının hacimleri her maddede olduğu gibi sıcaklıkla doğru orantılı olarak değişkenlik göstermektedir. Aynı kütlede farklı sıcaklıklardaki yakıt farklı hacim değerleri vereceğinden dolayı, gemi yakıtı siparişi yapılacağı zaman hacim olarak değil, ağırlık olarak sipariş edilir.

Bununla beraber gemi enerji verimliliği hesaplaması yapılırken de hacim yerine ağırlık hesaplamalarda kullanılır. Yakıtın kütlece ağırlığının hesaplanması, aslında hacimsel olarak hesaplamalardan çok daha karmaşık faktörleri de kapsayan  bir hesaplama gerektirmektedir.

Tabi burada  gemide yakıt hesabından kim sorumludur veya gemide yakıt hesabını kim yapar sorularını akıllara getirmektedir. Gemide 3. veya 4. mühendis, baş mühendis tarafından yakıtın alınması ve hesaplanması için görevlendirilmiş kişidir.

Aşağıda bunker yakıt miktarının ölçülmesi ve  hesaplanması için gerekli olan prosedür mevcuttur;

=>Öncelikle mevcut yakıt tanklarındaki yakıt miktarlarının ölçümleri alınarak elimizde ne kadar yakıt olduğu hesaplanır ve ona göre gemiye alabileceğimiz yakıt miktarı belirlenir.

=>Yakıt alım operasyonuna başlamadan önce alınacak yakıtın sıcaklık ve yakıtın yoğunluk değerini öğrenerek, hacimce ne kadar yakıt alabileceğinizi hesaplayın ve tankınızın hangi seviyesinde yakıt alımının tamamlanacağını belirleyin. Böylece hangi tanklara ne kadar yakıt alacağınızı ve yakıt tanklarının hangi seviyede dolumlarına son vereceğinizi belirlemiş olursunuz.

En basit formüllerle yakıt kütle hesabı en basit hali ile;

Yakıt Kütle Hesabı

Yakıt Kütle Hesabı

şeklinde olacaktır.

=> Bunker yakıtı alım işleminden sonra, yakıt aldığınız tanklarınızdan ullage ve sounding yöntemi ile iskandil alarak bulduğunuz değerleri not edin. Bu esnada aldığınız tankın sıcaklık değerini de almayı unutmayın. Eğer aldığınız yakıt Marine Gas Oil tipi bir yakıt ise iskandil metrenizde doğru değeri görmek için yakıt macunu da kullanabilirsiniz.

Bunkering Hazırlıkları

Bunkering Hazırlıkları

Gemi Trimi Nedir

Gemi Trimi Nedir

=> Gemi her zaman suyun üzerinde düz bir şekilde durmaz. O nedenle yakıt tanklarından yakıt değerleri alınırken geminin trim

değerleri de alınmalıdır. Trim; geminin su hattı ile baş-kıç istikametinde yaptığı eğimidir.

 

=>Her geminin kendisine özel olarak hazırlanmış olan, sıcaklık faktörlerinin, trimelrin hesaba katıldığı bir tank kapasite tablosu veya cetveli vardır.Alınmış olan yakıtın hacmi; sıcaklık ve trime göre tam olarak tayini bu tank kapasite cetveli ile öğrenilebilir.

=>Alınan bunker yakıtının yoğunluğu genelde 15 derece olarak sizin tarafınıza yakıt sağlayıcı veya bunker supplier tarafından bunker delivery note adını verdiğimiz yakıt teslim tutanağında yazılıdır. Yakıt yoğunluğu birimi kg/m3’tür. Tankınıza yakıt aldıktan sonra tankınızda bulunan yakıtın yoğunluğunda da bir değişiklik olacaktır.  Tankın yeni sıcaklık düzenlenmesi yapılması gerekir. Buna göre yoğunluk düzeltmesi de sıcaklığa göre yapılmış olur.

Sıcaklık faktörü ile yoğunluk düzenlemesi formülü;

(15˚C Yakıt Yoğunluğu) x [1-((T-15) x 0,00064 ) ]

T= Tank içerisindeki yakıtın sıcaklığı,

0,00064 = Düzeltme faktörüdür.

 

Yakıt sorunsuzca tanklarımıza alındıktan sonra kütle hesaplamasında kullanılacak formül ise;

Metrik Ton= (Tank İçerisine Alınmış Yakıt Hacmi ) x ( Sıcaklık Düzeltmesi Yapılmış Yoğunluk )

=> Trime göre gerekli olan hacim değerleri de tank kapasite tablosuna bakılarak bulunabilir.

Tank Kapasite Tablosu ( Cetveli )

Tank Kapasite Tablosu ( Cetveli )

 

2- Specific Fuel Oil Consumption ( SFOC) Hesabı

 

Specific Fuel Oil Consumption, makinemizden 1k W gücü üretmek için kütlele harcanan yakıt miktarına verilen isimdir. Ana makine verimi hesaplamalarında SFOC terimi sıklıkla kullanılmaktadır.

SFOC miktarını düzenli ve gerçeğe en yakın olarak hesaplayabilmek için gemiinn stabil ve düzgün bir hava şartında ölçüm yapmak gerekmektedir. SFOC hesaplaması için kullanılacak olan formül;

SFOC (g/kwh) = 1 Saatte Harcanan Yakıt Kütlesi / KW Cinsinden Makinenin Ürettiği Güç

=>Makinenin 1 saatte yaptığı harcamı bulmak için ana makine flowmetresinde gördüğünüz hacimsel değeri, yukarıda daha önce verdiğimiz bilgiler ışığında kütleye çevirebilirsiniz. Bundan başka, makinenin harcam yaptığı yakıt tankındaki hacim değişiminde de makinenin harcam yaptığı kütle miktarını hesaplayabilirsiniz.

=> Makinenin beygir gücü, şafta dinamometre isimli bir cihazın bağlanması ile BHP birimi ile cihazdan görülebilir. Eğer böyle bir imkan yoksa makine rpm’i, yakıt pompası indeksi ve deniz deneme seyirleri esnasında oluşturulan makine karakteristik eğrilerinden ( engine characteristic curves ) de hesaplama yöntemi ile bulunabilir. Fakat makinenin yaktığı yakıt içerisindeki kalorifik değeri , test zamanında üreticinin bize sunduğu değerlerden farklı olabilir.

Makine Karakteristik Eğrileri

Makine Karakteristik Eğrileri

 

 

3- Slip Yüzdesi Nedir

Gemi makinelerinde slip ; geminin ürettiği hesaplanan hız ile, gerçek olarak gemiye sağlanan hız arasındaki farktır. Slip hesabı yüzde olarak yapılır. Örneğin geminiz hesaplamalarınıza göre 10 knot hız yapması gerekiyor fakat gerçekte hızınız 9 knot olarak görüyorsanız slip %10 denilir. Slip pozitif veya negatif olabilir. Pozitif slip bazı çevresel etmenlerden dolayı geminizin daha yavaş gitmesi, negatif slip ise akıntı gibi etmenlerden dolayı geminizin hesaplanan oranda daha hızlı gitmesidir.

Slip hesaplamaları günlük olarak yapılır ve genelde Noon Report olarak şirkete gönderilir.

Slip Hesaplanmasında elimizde olması gereken 2 değerden birisi Alınan gerçek yol miktarı, diğeri ise makine tarafından üretilen yol miktarıdır.

Gerçek yol miktarına geminin 1 gün boyunca almış olduğu mesafeden kolaylıkla ulaşılabilir.

Makinenin ürettiği yol miktarı ise ( Pervanenin 1 Sefer Dönmesi ile Alınan Yol ) x (Günlük Pervane Dönme Sayısı) formülü ile ulaşılabilir. Pervanenin 1 kere dönmesi ile alınan yol miktarına Pervane Pitch’i adı verilir ve üreticinin kitaplarında bu değer hesaplanarak verilmiştir.

Çeşitli sitelerden kontrol ederek oluşturduğum bu yazıda varsa eksikliklerimi tarafıma bildirirseniz kısa süre içerisinde düzeltmeleri sağlarım.

6 Yorumlar

  • Hersey tamam ama gemide tankıtankın İskandili tankin kicinda
    Sounding cetveli iskandil borusu bastaymis gibi hesap veriyor
    Ayrica -1 metreden +1 metreye geciyor bu nasil duzeltilir mail adresten cevaplarsaniz sevinirim

    • Şu anki geminiz tersaneden çıktıktan sonra tekrar tersaneye girip bir operasyon geçirdi mi?
      Kullandığınız sounding cetvelleri klas kuruluşlarından onaylı mı?

    • Aslına bakarsanız çok da meşakkatli bir iş değildir.
      İşin pratiği öğrenildikten sonra gayet kolay işlerdendir. Hatta en gereksiz iş olarak bile gelebilmektedir.

  • Ballast tanklarındaki suyun agirligini cetvelde bağımsız nasıl hesablayabiliriz
    Örneğin; total length of tank=28.70 m
    Lowest point of tank=1.54 m
    Highest point of tank= 10.87 m
    Gemi trimini 1 kabul edelim;
    Correction factor: trim to Stern 1 m C=5.36 su yoğunluğuda 1.025
    8.00 m sounding derinlik var diyelimki suyun agırlığı nasıl bulunur
    Cetvelde full de 9.33 sounding, 323.6 volume, 331.6’da ağırlığı vermis.
    Formülü nedir acaba lütfen yardımcı olursanız sevinirim her tank için değerleri formüle yerine koydugumda sonucu doğru vericek formülü oluşturmadım. M=d.v
    V (hacim)=su derinliği çarpı tank uzunluğu çarpı genişliği degilmi yardımcı olursanız sevinirim

Yorum Bırak